Dezynfekcja jest procesem, który polega na niszczeniu wegetatywnych form bakterii oraz grzybów a także na inaktywacji wirusów, które występują na powierzchniach nieożywionych. Podczas dezynfekowania następuje znaczne zmniejszenie liczby drobnoustrojów aż do bezpiecznego ich poziomu, który w określonych warunkach nie stanowi już zagrożenia dla życia człowieka. Co istotne to dezyndekcja nie zapewnia całkowitego wyjałowienia środowiska. W tym celu należy przeprowadzić dodatkowo sterylizację otoczenia.

Dezynfekcja wysokiego stopnia to niszczenie form wegetatywnych bakterii i wirusów, a także spor bakterii, grzybów, inaktywowanie wirusów otoczkowych oraz nieotoczkowych a także usuwanie prątków gruźlicy. Stosuje się ją wówczas jeśli nie można wykonać sterylizacji z uwagi na szczególne warunki otoczenia a istotne jest uzyskanie wysokiego poziomu czystości mikrobiologicznej.

Dezynfekcja chemiczna polega na redukcji drobnoustrojów do poziomu akceptowalnego z pomocą chemicznych środków dezynfekujących (środki oraz aktywne substancje biobójcze są regulowane poprzez ustawy Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych oraz Produktów Biobójczych).

Ponieważ nie ma uniwersalnego środka dezynfekcyjnego, który byłby możliwy do użycia w każdych warunkach producenci wprowadzają takie preparaty na rynek, których celem jest zastępowanie stosowanych dawniej środków jednoskładnikowych. Dzięki temu na rynku mamy nowoczesne preparaty wieloskładnikowe, zarówno skuteczne jak i bezpieczne w stosowaniu:

  • pochodne fenolu, stosowane do dezynfekcji ogólnej. Wysoce bakteriobójcze i prątkobójcze dzięki czemu nadają się do dezynfekowania ognisk gruźlicy. Minusem jest wysoka toksyczność oraz niski stopień biodegradacji. Mogą służyć do odkażania powierzchni oraz bielizny. Są to m.in. Lizol, Septyl, Rafasept, Desson.
  • związki z aktywnym chlorem, tj. podchloryn sodu, podchloryn wapnia, dwutlenek chloru, chlorobenzeno-sulfonamid sodu, sól sodowa kwasu dichlorocyjanurowego. Mają bardzo szybkie działanie oraz bardzodobrą ktywność bakteriobójczą G+ G-, są również wirusobójcze i sporobójcze. Mogą powodować podrażnienia skóry, oczu oraz błon śluzowych gdyż w kontakcie z kwasem wydzielają chlor. Mogą być używane przy zachowaniu szczególnej ostrożności BHP. Stosowane są do dezynfekowania wody pitnej, basenów kąpielowych, kratek i ścieków, podłóg, muszli klozetowych czy pojemników na śmieci. Można je stosować na powierzchnie zanieczyszczone organicznie. Występują powszechnie w środkach typu Domestos, Ace, WC-Trio, Clorox.
  • związki utleniające, oparte o nadtlenek wodoru, nadboran sodu, nadsiarczan potasu, nadmanganian potasu, kwas nadoctowy, pochodne kwasu monoperksyftalowego, tetraacetylenodiaminę. Wykazują wysoką aktywność w stosunku do bakterii, grzybów i wirusów, a także prątków i sporów przy zachowaniu niskiej toksyczności i wysokiego stopnia biodegradacji. Są znane z szybkiego działania, także w przypadku eliminacji efektów aktów bioterrorystycznych.
  • alhohole, wykorzystywane do dezynfekcji rąk (Sirafan, Incidin Liquid, Septanol, Lyso Rapid)
  • aldehydy – bardzo drażniące, silnie uczulające, kontrowersyjne w stosowaniu.
  • związki powierzchniowo czynne, szczególnie sole czwartorzędowe zasad amoniowych wykazujące właściwości bakteriobójcze np. bromek i chlorek benzyloalkiloamoniowy, chlorek dialkilodimetyloamoniowy stosowane w przemyśle spożywczym browarniczym i mleczarskim do odkażania wszelkiego rodzaju urządzeń i maszyn. Mogą służyć do dezynfekcji naczyń, talerzy, sztućców czy namaczania bielizny. W zakładach kosmetycznych i fryzjerskich wykorzystuje się je do odkażania przyborów i sprzętu. Są bardzo popularne z uwagi na bezpieczeństwo stosowania. Warto jednak pamiętać, że ich użycie może powodować narastanie odporności bakterii G- oraz że mogą powodować stany zapalne skóry i obrzęki w przypadku użycia ich w wysokich stężeniach.
  • Inne substancje, np. oparte o substancję aktywną glukoprotaminę (Incidin Plus, Sekumatic FDR) stosowane do jednoczesnego prowadzenia dezynfekcji oraz mycia powierzchni, mycia sprzętów i urządzeń które mają kontakt z drobnoustrojami.

Dezynfekcja w hodowli zwierząt: najczęściej wykonywana środkami chemicznymi dobranymi do czynników środowiskowych. Może być ona prowadzona profilaktycznie po każdym cyklu produkcyjnym w celu oczyszczenia środowiska z drobnoustrojów. Jeśli jednak doszło już do skażenia należy prowadzić dezynfekcję bieżącą i końcową, która musi odbywać się pod kontrolą Inspektowa weterynaryjnego.

W przemyśle spożywczym prowadzenie dezynfekcji wymagana jest szczególna wiedza na temat doboru środków do pracy. Należy pamiętać o tym, że środki metalowe nie mogą być myte środkami korodującymi, usuwając kamień i rdzę stosujemy preparaty o odczynie kwaśnym, a w przypadku tłuszczów – alkalicznym.

Dezynfekcja wody – studnie, baseny, nowe instalacje wodne, ujęcia wody. Odkażanie konieczne jest najczęściej po powodzi, kiedy do wody dostają się substancje z szamb, śmietników, gnojowników czy kompostowników. Zakażenie wody może wystąpić również podczas choroby ludzi, którzy z niej korzystają czy też w czasie remontu zbiorników wodnych. Wodę odkażać można na wiele sposobów, zarówno fizycznych jak i chemicznych. Do metod fizycznych zalicza się gotowanie i pasteryzację a także ultradźwięki i promieniowanie promieniami UV. Do metod chemicznych zaliczyć można chlorowanie podchlorynem sodu NAoCl, podchlorynem wapnia Ca(OCl)2 oraz chloraminą. Woda może być także ozonowana lub uzdatniania roztworem dwutlenku chloru Cl02. Tę ostatnią metodę stosuje się coraz szerzej w przemyśle spożywczym, choćby w płukaniu warzyw, owoców i tuszy zwierzęcych.

Dezynfekowanie mieszkań skupia się na wytępieniu wszelkich insektów – much, pcheł, wszy, pluskiew będących nosicielami zarazków i stanowiących także rezerwuar ich rozmnażania nawet po zakończeniu prac odkażających. Dziennik Ustaw Nr 18 z 2003 roku precyzuje wykraz chorób, w przypadku których należy wykonać dodatkowo dezynsekcję i deratyzację.

Dezynfekowanie i niszczenie drobnoustrojów